سامانه تسويه ناخالص آني ( ساتنا)

Real-Time Gross Settlement System- RTGS

سامانه تسويه ناخالص آني سيستمي است که در آن پردازش و تسويه مبادلات بين بانکي بصورت مورد به مورد و بصورت ناخالص انجام مي گيرد. تسويه مبادلات بين بانکي در اين سامانه بصورت آني، قطعي و نهايي و برگشت ناپذير انجام ميگيرد مشروط بر اينکه حساب تسويه بانک داراي مانده کافي جهت انجام تسويه باشد. در غير اينصورت مبادلات تا تامين نقدينگي و تا پايان روز در صف انتظار قرار مي گيرند و در صورت عدم تامين نقدينگي ابطال و برگشت مي شوند. سامانه تسويه ناخالص آني تسويه مبادلات (دستور پرداخت) زير را انجام مي دهد:

  • مبادلات بين بانکي عاجل و اضطراري ( Time Critical) اين مبادلات اغلب با مبالغ کلان ( High Value) مي باشند.
  • تسويه اقلام دريافتي از سيستم هاي شتاب، اتاق پاياپاي الکترونيکي (ACH)، بورس اوراق بهادار و اتاق پاياپاي اسناد بانکي.

اهميت پرداخت هاي بين بانکي

در يک اقتصاد مدرن، پرداخت ها اصولا به شکل انتقالات بين حساب هاي بانکي صورت مي گيرد. اصلي ترين اعضاء يک سامانه پرداخت، بانک هاي تجاري و موسسات مالي و اعتباري هستند که مجوز انجام عمليات بانکي را از بانک مرکزي دريافت نموده اند. يک سامانه پرداخت بين بانکي کارا و ايمن باعث ايجاد ثبات در نظام پرداخت کشور مي گردد.

مزاياي کلي سامانه تسويه ناخالص آني براي اقتصاد کشور

  • اين سامانه مکانيسم ايمني را براي بانک ها ايجاد مي کند که مي توانند با اطمينان به انتقال وجوه بپردازند. شايان ذکر است که انتقال وجوه در اين سامانه نهايي و غير قابل برگشت خواهند بود.
  • ايجاد نظم و انضباط مالي در انجام عمليات بين بانکي يکي از نتايج پياده سازي اين سامانه مي باشد.
  • اين سامانه توانايي بانک ها را در مديريت منابع مالي خود افزايش خواهد داد.
  • بانک مرکزي با اين سامانه مي تواند سياست هاي پولي خود را به نحو مطلوبتري اعمال نمايد.
  • توانايي بانک مرکزي در مديريت نقدينگي بازار افزايش خواهد يافت.
  • پياده سازي اين سامانه امکان استفاده از ابزارهاي نوين پرداخت را فراهم مي سازد.
  • اين سامانه سکوئي براي بهينه سازي نظام مالي کشورخواهد بود.
  • ساتنا از پيشنيازهاي پياده سازي سامانه مبارزه با پولشويي مي باشد.

مزاياي کلي سامانه تسويه ناخالص آني براي بانک مرکزي

  • فراهم شدن زمينه جهت ارتباط با ساير سيستم هاي تسويه بين المللي مشروط به رعايت اصول ده گانه بانک بين المللي تسويه ( BIS ) موسوم به CPSS ( Core Principles for Settlement Systems )
  • کاهش ريسک سيستمي.
  • افزايش توانايي مديريت تسويه دستور پرداخت ها.
  • افزايش توانايي بانک مرکزي در نظارت بر مبادلات مالي بين بانکي (مبارزه با پول شوئي)
  • تسويه سريع پرداخت هاي بين بانکي و امکان انجام معاملات بين بانکي .
  • امکان مشاهده مبادلات خود و معاملات موجود در صف انتظار ( صادره از طرف عضو ).
  • امکان تغيير اولويت هاي دستور پرداختهاي ارسالي.
  • امکان ابطال دستور پرداخت هاي ارسالي قبل از تسويه نهايي آنها.
  • ايجاد بستري امن جهت ارسال مبادلات مالي بين بانکي.
  • ايجاد زمينه لازم جهت اشاعه تجارت الکترونيک در کشور.

مزاياي سامانه تسويه ناخالص آني براي بانک ها

  •  انجام پرداخت هاي بين بانکي و نيز تسويه ريالي معاملات بين بانکي در تاريخ موثر مربوطه
  •  تمرکز منابع و همچنين تسهيل مديريت منابع
  •  استفاده از منابع مازاد و تامين کسري
  •  انجام حواله بين بانکي براي مشتريان
  •  حذف محدوديت جغرافيايي در انتقال وجه
  •  کاهش مراجعه مشتريان به بانک ها
  •  افزايش امنيت پرداخت ها
  •  افزايش سرعت پرداخت ها
  •  کاهش ريسک عملياتي، اعتباري و سيستمي
  •  کاهش استفاده از چک هاي رمز دار بين بانکي
  •  صرفه جوئي در وقت و هزينه
  •  رفع لزوم نگهداري حساب فرعي ( Nostro Account ) نزد بانک هاي ديگر جهت تسويه مبادلات بين بانکي.

شرکت ملي انفورماتيک اين سامانه را در سال 1384 به شبکه بانکي ايران معرفي نمود و از آذرماه سال 1385 با حضور تمامي بانکهاي کشور به بهره برداري رسيد.

سامانه تسويه ناخالص آني (ساتنا) در يک نگاه  
نام فارسي  سامانه تسويه ناخالص آني  
نام لاتين  Real Time Gross Settlement System  
نام اختصاري فارسي  ساتنا  نام اختصاري لاتين  RTGS 
نوع سيستم  سيستم مالي  جنس تراکنش ها  مبالغ ريالي کلان  
کاربرد  تسويه آني مبادلات بين بانکي با مبالغ کلان  
تاريخ قرارداد  23/7/1384  تاريخ آغاز پروژه  23/1/1385  
تاريخ خاتمه پروژه  آبان ماه 1385  تاريخ بهره برداري  1/9/1385  
وضعيت فعلي  عملياتي کامل (اعم از تراکنش هاي بين بانکي و بين مشتري)