سامانه پاياپاي الكترونيكي  ( پايا )

    Automated Clearing House-ACH

    سامانه پاياپاي الكترونيك (پايا) زيرساخت اصلي مبادلات پولي بين بانكي حسابي انبوه به شمار آمده و ستون فقرات حواله‌ها و انتقال وجه بين بانكي را در كشور تشكيل مي‌دهد. پايا به گونه‌اي طراحي شده كه مي‌تواند دستور پرداخت هاي متعدد را از طرف بانك ها دريافت، پردازش و براي انجام به بانكهاي مقصد ارسال نمايد. متناظرا بانكها نيزمي‌توانند دستور پرداختهاي مشتريان خود را به صورت انفرادي يا انبوه دريافت و براي پاياپاي و انجام در بانكهاي مقصد به «پايا» ارسال كنند. سامانه پاياپاي الكترونيك در درون خود داراي دو هسته جداگانه «انتقال اعتبار» و «برداشت مستقيم» است كه ارايه خدمات ارزش‌افزوده را براي بانكها ميسر مي‌سازند.

    هسته انتقال اعتبار يا انتقال مستقيم همانند يك سامانه حواله بين بانكي عمل مي‌نمايد، با اين تفاوت كه اين سامانه علاوه بر پذيرش حواله‌هاي انفرادي قادر خواهدبود تا حواله‌هاي انبوه شامل تعداد بسيار زيادي دستور پرداخت را نيز از بانكها و مشتريان آنها دريافت و پردازش نمايد. قابليت هاي «پايا» ارايه خدمات زير را در شبكه بانكي ميسر خواهد ساخت:

    • پرداخت الكترونيكي اقساط تسهيلات: بسياري از تسهيلا‌ت گيرندگان، دريافتي‌هاي مستمر خود را در بانكي غير از بانك تسهيلات دهنده دريافت مي‌كنند. بر اين مبنا استفاده از خدمات «پايا» امكان واريز وجه اقساط تسهيلات بدون نياز به مراجعه به شعب دو بانك و انتقال فيزيكي اسكناس، ايران چك يا اسناد بانكي كاغذي را ميسر خواهدساخت.
    • پرداخت حقوق و مستمري: در حال حاضر سازمان ها براي پرداخت حقوق يا مستمري كاركنان يا بازنشستگان ناچارند براي تمامي تابعان خود در يك بانك حساب افتتاح كنند. استفاده از امكانات «پايا» به سازمان ها و كاركنان و بازنشستگان آنها امكان مي‌دهد تا بدون نياز به افتتاح حساب هاي متعدد در بانك هاي مختلف بتوانند حقوق يا مستمري خود را از طريق واريز به حسابي كه مد نظر كاركنان است دريافت كنند. اين ويژگي به صورت ضمني از تعدد حساب ها در شبكه بانكي كشور خواهد كاست.
    • پرداخت سود سهام و اوراق بهادار: شركت هايي كه داراي تعداد انبوهي سهامدار هستند مي‌توانند با استفاده از امكانات «پايا» بدون نياز به افتتاح حساب براي تك تك سهامداران، يا ارايه فيش براي دريافت سود سهام، وجوه را مستقيما به حساب سهام داران واريز كنند.

    با استفاده از هسته برداشت مستقيم (انتقال معكوس) پايا، براي اولين بار دركشور امكان ارايه خدمات بانكي مبتني بر دستور پرداخت هاي پيش‌تاييد شده را به صورت بين بانكي ميسر مي‌سازد. هسته پردازشي برداشت مستقيم، طيف وسيعي از خدمات پرداخت بانكي انفرادي و انبوه، نظير پرداخت قبوض، پرداخت اجاره ‌بها، اقساط تسهيلات و نظاير آن را به صورت بين بانكي امكان پذير خواهد ساخت. همچنين عملكرد خدمات مبتني بر هسته برداشت مستقيم همانند واگذاري چك در بانكهاي مقصد بوده و مي‌تواند جايگزين بخشب زرگي از پرداخت هاي مبتني بر چك نيز گردد.

    پايا زيرساخت مبادله پيام‌هاي مالي مبتني بر شماره حساب بانكي بوده و تسويه بين بانكي مبادلات انجام شده توسط اين سامانه از طريق «ساتنا» صورت خواهد گرفت. به اين منظور «پايا» مستقيما به «ساتنا» متصل بوده و عمليات تسويه را در پايان هرچرخه پاياپاي به صورت خودكار انجام خواهد داد.

    طراحي «پايا» به صورت سامانه‌اي 24/7 صورت پذيرفته است و اين سامانه قادر است به صورت شبانه‌روزي و در تمامي روزها از بانك ها دستور پرداخت دريافت نمايد. با اين حال با توجه به اين كه عمليات تسويه در «ساتنا» تنها در روزهاي كاري صورت مي‌گيرد،انجام دستور پرداخت هاي «پايا» كه در خارج از ساعات كاري ارسال مي‌شوند در اولين فرصت (اولين چرخة اولين روز كاري) صورت مي‌گيرد. اين ويژگي به بانكها امكان مي‌دهد تا بتوانند در سامانه‌هاي بانكداري اينترنتي، بانكداري همراه و نظاير آن خدمات حواله و انتقال وجه به مشتريان ارايه نمايند. همچنين با استفاده از امكانات اين سامانه بانك ها مي‌توانند ابزارهاي لازم را براي مشتريان عمده خود به گونه‌اي طراحي و فراهم نمايند كه امكان صدور دسته‌اي دستور پرداخت (شامل هزاران دستور پرداخت بهبانكهاي مختلف) از طرف اين مشتريان به شبكه بانكي ميسر گردد.

    سامانه اتاق پاياپاي الکترونيکي (پايا) در يک نگاه  
    نام فارسي  سامانه اتاق پاياپاي الکترونيکي  
    نام لاتين  Automated Clearing House  
    نام اختصاري فارسي  پايا  نام اختصاري لاتين  ACH 
    نوع سيستم  سيستم مالي  جنس تراکنش ها  مبالغ خرد با حجم بالا  
    کاربرد  پرداخت هاي بين بانکي از يک به چند حساب و از چند به يک حساب  
    تاريخ قرارداد  23/7/1384  تاريخ آغاز پروژه  8/9/1386  
    تاريخ خاتمه پروژه  شهريور ماه 1388    
    وضعيت فعلي  فاز اول سيستم (واريز مستقيم) عملياتي و فاز دوم (برداشت مستقيم) در دست اجرا